Denial (laatste week)

Denial is een waargebeurd rechtbankdrama, dat zich afspeelt rond het jaar 2000, waarin de Amerikaanse historica Deborah Lipstadt zich moet verdedigen tegen de aanklacht dat zij de reputatie van de Britse David Irving heeft beschadigd. In één van haar boeken heeft Lipstadt hem een holocaustontkenner en een geschiedvervalser genoemd.

12 Discriminatie Grof taalgebruik


De film komt op een mooi moment, want de kunst van het ontkennen van feiten staat weer volop in de schijnwerpers. Klimaatontkenners hebben hun handen vol aan het ontkennen van de wetenschappelijke feiten over de opwarming van de aarde. De president van de VS heeft de term ‘alternatieve feiten’ bedacht voor die losse benadering van de werkelijkheid, waarmee we een parallel universum kunnen creëren, een waanwereld waar we in ons hoofd naar toe kunnen als de werkelijkheid ons niet bevalt. In dat licht is Denial een verademing, een relaas over toewijding en commitment van een overweldigende relevantie.

David Irving (Timothy Spall), die met zijn badinerende uitspraken over de Holocaust de woede van de overlevenden van de vernietigingskampen over zich afroept, claimt dat Lipstadt met haar boek ‘Denying the Holocaust: The Growing Assault on Truth and Memory’ een waterval van haat tegen hem genereert. Ter verdediging moet professor Lipstadt (Rachel Weisz) aantonen dat de uitspraken in haar boek historisch juist zijn en dat Irving met opzet de geschiedenis vervalst.

De film onthult het tijdrovende en labyrintische proces om de leugenachtige beweringen van Irving juridisch waterdicht te weerleggen. De advocaten van Lipstadt willen haar niet als getuige oproepen, zodat de hoofdpersoon moet zwijgen in alle belangrijke scènes in de film. Scenarist David Hare weet van deze nood een deugd te maken. Het gekooide intellect van Lipstadt ontploft en haar zwijgen spreekt boekdelen.

In de film reizen Lipstadt en haar advocaten naar Auschwitz voor research. Zij zien de vitrines vol schoenen en koffers; de bezittingen van vermoorde joden uit heel West-Europa. In de ijskoude Poolse winter van Birkenau dalen ze af naar de overblijfselen van een gesloopte gaskamer. In de rechtszaal schreeuwt de advocaat van Irving: “Waar is het bewijs?” Irving’s hele houding tijdens de rechtszaak is die van de sceptische historicus, altijd op zoek naar de bewijsstukken. Alleen door aannemelijk te maken dat zijn politieke standpunten direct zijn publicaties beïnvloeden, kunnen de advocaten van Lipstadt en haar uitgever de zaak winnen. Denial laat zien welke een enorme inspanningen nodig zijn om zo’n steekspel te winnen; maanden werk van tientallen onderzoekers en de briljante juridische geest van een getalenteerde advocaat.

Na een beraad van vier weken concludeert de rechtbank dat Irving er niet in is geslaagd te bewijzen dat zijn reputatie is beschadigd. Rechter Charles Gray verklaart: “Irving werd gedreven door de wens gebeurtenissen te presenteren op een wijze die overeen kwam met zijn eigen ideologische overtuigingen, zelfs als dat manipulatie en vervorming van historisch bewijs impliceerde.” De zelfverklaarde historicus Irving (hij is nooit afgestudeerd) vertrekt via de achterdeur terwijl hij uitroept dat de uitspraak van de rechter pervers is. Ja, dat komt ons bekend voor, meneer Trump.

Het mooie van recent historisch drama is dat de personages gewoon doorleven nadat het licht in de filmzaal is ontstoken. Het ging zo: Irving werd veroordeeld tot het betalen van de proceskosten à 2 miljoen dollar. Zijn huis en bezittingen werden in beslag genomen, maar hij werd financieel overeind gehouden door een aantal sympathisanten, waaronder een steenrijke Saoedische prins en een voormalig U-boot commandant, die na de oorlog gewoon nazi was gebleven. In 2006 werd Irving te overmoedig toen hij afreisde naar Oostenrijk (waar het ontkennen van de Holocaust een formele misdaad is) om daar een groep ultrarechtse studenten toe te spreken. Irving werd opgepakt en zat een celstraf uit van 13 maanden, waarna hij het land werd uitgezet. Terug in Engeland bleek dat zijn vrouw hem had verlaten en dat hij alsnog bankroet was.

Lipstadt gaat door met het bestrijden van Holocaust-ontkenning in al haar gedaanten. Begin dit jaar schreef zij: “Holocaust-ontkenning is levend en wel in de hoogste kantoren van de Verenigde Staten. Het wordt verspreid door mensen in de binnenste cirkel van president Trump.” Lipstadt reageerde op een rel over de verklaring van het Witte Huis op Holocaust Memorial Day, waarin de perschef van Trump de berichtgeving van de media over dit onderwerp duidde als ‘een zielige poging om tegenstellingen aan te wakkeren.’ Volgens Lipstadt is dit ‘Holocaustontkenning light’. “De feiten worden niet ontkend, maar wel ontkracht door te suggereren dat Joodse Amerikanen de Holocaust gebruiken om de aandacht af te leiden van kritiek op de staat Israël. Wat het Witte Huis deed op Holocaust Memorial Day, was een klassiek geval van ontkenning light”, aldus Lipstadt.

En wij? Wij weten dat Holocaust-ontkenners nog steeds onder ons zijn en actief op internet. Nog niet zo lang geleden kreeg je, als je op Google intypte “Did the Holocaust happen?”, als hit nummer 1 een ultra rechtse Holocaust-ontkenningssite. Dit veroorzaakte een schandaal en Google paste de volgorde aan. Alert blijven dus maar.