Nu te zien: Retrospectief Martin Scorsese

Uit de vijftigjarige carrière van Martin Scorsese (New York, 1942) heeft EYE Filmmuseum drie films gekozen voor een retrospectief in de Nederlandse filmtheaters: Taxi Driver (1976), Raging Bull (1980) en Goodfellas (1990). In september zijn deze drie, samen met The Wolf of Wall Street (2013), te zien bij Filmhuis Lumen. Scorsese groeide op in New York, de stad die een bron van inspiratie vormde voor veel van zijn films. Ook de vier films in dit retrospectief spelen zich af in ‘the city that never sleeps’. In zijn lange loopbaan regisseerde en produceerde Scorsese niet alleen speelfilms, maar ook televisieseries en (muziek)documentaires, en zette hij zich bovendien in voor het behoud en de vertoning van klassieke films.

Drie van de vier films in dit retrospectief zijn gebaseerd op waargebeurde levensverhalen over de (lange) weg naar succes, geld of invloed van een gedreven hoofdpersoon. Alleen de eerste, het overrompelende Taxi Driver, niet. Deze met een Gouden Palm bekroonde film gaat over de – eveneens gedreven – Vietnamveteraan Travis Bickle die ’s nachts als taxichauffeur in New York werkt. Hij walgt van de verloedering van de stad en van de criminelen die er de dienst uitmaken. De naargeestige sfeer wordt versterkt door een optimaal gebruik van bestaand licht van neonreclames en straatlantaarns. En door de voortdurende regen, die Travis inspireert tot zijn beroemde uitspraak: ‘Someday a real rain will come and wash all this scum off the streets.’ Hij wacht daar echter niet op en neemt het recht in eigen hand.

In het drama Raging Bull wordt de hoofdrol net als in Taxi Driver vertolkt door Robert De Niro, en voor de liefhebbers: Paul Schrader was de scenarist van beide films. Hier speelt De Niro bokser Jake LaMotta, afkomstig uit The Bronx, die in de jaren veertig wereldkampioen middengewicht werd. Na zijn bokscarrière werkte Jake als komiek en acteur, om gedesillusioneerd te eindigen als gastheer in een louche nachtclub. De Niro’s vertolking werd bekroond met een Oscar.

De Niro ontbreekt evenmin in het virtuoze en grimmige gangsterepos Goodfellas, gebaseerd op het levensverhaal van crimineel Henry Hill (Ray Liotta), die sinds zijn vroegste jeugd bij de maffia wilde horen. De Niro speelt zijn ervaren partner James Conway. Henry’s jongensdroom komt uit, maar dit leidt niet alleen tot geld en invloed, maar ook tot verraad.
In de zwarte komedie The Wolf of Wall Street, de recentste film in deze reeks, staat de malafide beurshandelaar Jordan Belfort (Leonardo DiCaprio) centraal. De film toont diens misdadige en decadente praktijken bij de opbouw van zijn oplichtersimperium, cynisch, snel, over de top en meeslepend. Kosten noch moeite spaarde Scorsese om de ‘wolf’ te portretteren in zijn mateloosheid en bezetenheid. ‘Vintage Scorsese’, aldus de Volkskrant in 2014.